محمد سعيد جانب اللهى
60
پزشكي سنتى و عاميانه مردم ايران با نگاه مردم شناختى ( فارسى )
مىگيرد ، بىحوصله و بهانهگير است در اثر به هم خوردن مزاج سوداوى شده است ، طبيعت اين مرض سرد و خشك است . براى درمان ، ريشهء مجو « 1 » ( شيرينبيان ) تجويز مىكنند ، ولى چون اين دارو فشار را بالا مىبرد ، براى دفع آن بايد يك قاشق سكنجبين با مقدارى خيار به مريض بدهند . جند بيدستر ، مشكوتك نيز مفيد است ، براى درمان درد شقيقه هستهء شفتالو را مىسوزانند و روى شقيقه مىمالند . ضمنا شربت طلا « 2 » را بهترين دارو براى درمان ضعف اعصاب و افسردگى مىدانند ( تحقيقات ميدانى مؤلف ) . در خراسان اگر كسى بر اثر ترس ناگهانى يا به سبب عصبانيت شديد جوش بزند ( اعراض كند ) شاهرگهاى زير شانهء او را كه به رگ قولنج يا رگ هول معروفند ، از پشت سر گرفته چند دقيقه مىمالند ( شكورزاده : 242 ) . ترس در ايرانشهر مخلوطى از چهل نوع مواد و گياه دارويى مثل زيتون ، آب منداب ، روغن حيوانى ، هون جار « 3 » ، كيل كوره « 4 » ، تخم چهارپا ، سير سك « 5 » ، نيل ، جواشير و . . . به تمام مفاصل بيمار مىمالند ( جانب اللهى ، 1381 : 260 ؛ نيز - جادودرمانى و هول كردن ؛ درمان با مواد معدنى ) . جنون در ايلام براى درمان و رفع جنون وسط سر را مىتراشند و پوست سر را چند خراش مىدهند ، سپس پى فك روى خراشها مىگذارند ( اسديان خرمآبادى و ديگران : 277 ) . فراموشى در خراسان چند روز پىدرپى آش كدو مىخورند و قدرى كدوى پخته نيز به سر خود مىمالند يا مقدارى نان براى گدا مىبرند ، اما قبل از آنكه به او بدهند ، كمى از آن را خود مىخورند ( شكورزاده : 263 ) . سرسام در گيلان موى سر بيمار را مىتراشند و كدو را مىكوبند و روى سر او مىمالند يا خيار و
--> ( 1 ) . meju ( 2 ) . بنگريد به واژهنامه . ( 3 ) . hunj r ( 4 ) . kilk ( 5 ) . sek